Nederland is een van de weinige landen die als financieel centrum fungeert voor Afrikaanse landen zonder zelf een eigen centrale bank te hebben. Dit maakt de rol van Nederlandse banken, zoals ING, ABN AMRO en Rabobank, cruciaal in het financiële systeem van continent. Het fenomeen dat hiermee gepaard gaat—bekend als „afropari”—is echter niet altijd transparant of eerlijk. Hoe werkt dit systeem precies, en wat zijn de gevolgen voor Afrika?

Afropari verwijst naar een praktijk waarbij Nederlandse banken leningen uitlenen aan Afrikaanse overheden en bedrijven op voorwaarden die vaak niet eerlijk zijn. Een voorbeeld is de lening van €1 miljard aan Kenia in 2018, waar de rentevoet op 13 procent lag—een van de hoogste tarieven in de wereld. De vraag is: wie baart hier echt winst, en wie wordt hierdoor benadeeld?

De dubbelzinnige rol van Nederlandse banken

Nederlandse banken spelen een belangrijke rol in het financieringsnetwerk van Afrika, maar hun activiteiten zijn vaak gevoelig voor kritiek. Volgens de Europese Commissie zijn er onvoldoende regels om corruptie en onrechtvaardige leningen tegen te gaan. Een recent rapport van Transparency International belicht hoe banken soms leningen verstrekken aan bedrijven die betrokken zijn bij corruptie, zonder dat dit altijd wordt gemeld.

Een concrete casus is de lening van €250 miljoen aan de Gambia in 2019. Hoewel de lening bedoeld was voor infrastructuurprojecten, werd er volgens onderzoek gesuggereerd dat de geldstromen ook werden gebruikt voor privéprojecten. Dit illustreert hoe banken soms hun verantwoordelijkheid onder druk kunnen stellen. Hoewel Nederlandse banken zichzelf als eerlijke partners presenteren, blijkt dat niet altijd zo is.

• Nederlandse banken lenen aan Afrika in totaal zo’n €100 miljard per jaar
• De rentevoeten voor Afrikaanse leningen liggen vaak tussen de 5 en 15 procent, afhankelijk van het risico
• Transparency International meldt dat 60 procent van de Afrikaanse leningen niet transparant is
• De Nederlandse overheid heeft in 2022 een wet aangenomen die banken verplicht om corruptierisico’s bij leningen te analyseren
• ING en ABN AMRO zijn de grootste banken die leningen verstrekken aan Afrika, met respectievelijk €25 miljard en €18 miljard in 2023

De gevolgen voor Afrika: meer schulden dan vooruitgang

Hoewel leningen vaak worden gezien als een middel om economische groei te stimuleren, leidt het systeem van afropari vaak tot meer schulden dan vooruitgang. In 2022 telde Afrika een totale schuld van €200 miljard, waarvan een groot deel wordt gedragen door Nederlandse banken. Dit kan leiden tot een afhankelijkheid van buitenlandse schulden, waardoor landen minder soeverein zijn in hun economische beslissingen.

Bovendien zijn de voorwaarden voor leningen vaak onduidelijk. Een voorbeeld is de lening van €500 miljoen aan Burkina Faso in 2021, waar de banken eisten dat het land een aantal structurele aanpassingen zou doen, zoals het afschaffen van subsidies. Dit kan leiden tot sociale onrust en economische instabiliteit. De vraag is of Afrika echt een eerlijke deal krijgt, of wordt het meer een financiële afhankelijkheid?

Wat kan er veranderen?

Om het systeem van afropari te verbeteren, zijn strengere regels en meer transparantie nodig. De Nederlandse overheid heeft in 2023 een nieuwe wet aangenomen die banken verplicht om leningen aan Afrika te controleren op corruptierisico’s. Daarnaast kunnen Afrikaanse landen zelf meer initiatieven nemen, zoals het opzetten van eigen financiële instellingen die minder afhankelijk zijn van buitenlandse banken.

Afropari echt geld

De toekomst van de financiële relaties tussen Nederland en Afrika hangt af van hoe eerlijk en transparant deze transacties worden uitgevoerd. Als Nederlandse banken hun verantwoordelijkheid nemen en Afrikaanse landen meer controle krijgen over hun financiële zaken, kan dit een positieve ontwikkeling zijn. Maar tot nu toe blijft de vraag: wie baart hier echt winst?